Η Θεσσαλία βρίσκεται στην πρώτη γραμμή των οικονομικών επιπτώσεων που αναμένεται να προκαλέσει η κλιματική αλλαγή στην ελληνική γεωργία τις επόμενες δεκαετίες. Και το πρόβλημα δεν περιορίζεται πλέον στις καταστροφές από ένα ακραίο φαινόμενο, όπως ο Daniel, αλλά επεκτείνεται στη σταδιακή μείωση της παραγωγικότητας βασικών καλλιεργειών του θεσσαλικού κάμπου. 

Νέα μελέτη για τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στον αγροδιατροφικό τομέα κατατάσσει τη Θεσσαλία και την Κεντρική Μακεδονία στις περιοχές που αναμένεται να πληγούν περισσότερο έως το 2060, προειδοποιώντας ουσιαστικά ότι οι νέες κλιματικές συνθήκες μπορούν να αλλάξουν ακόμη και τη γεωγραφία της αγροτικής παραγωγής.

Σε πανελλαδικό επίπεδο, οι άμεσες ετήσιες απώλειες στη φυτική και ζωική παραγωγή, μαζί με τη μέση επίπτωση των ακραίων καιρικών φαινομένων, υπολογίζονται για την περίοδο 2021-2040 από 437 έως 643 εκατ. ευρώ. Για την περίοδο 2041-2060 το κόστος αυξάνεται ακόμη περισσότερο, από 579 εκατ. έως και 1,015 δισ. ευρώ τον χρόνο στο δυσμενέστερο κλιματικό σενάριο.

Για να γίνει αντιληπτό το μέγεθος, οι ερευνητές χρησιμοποιούν ως μέτρο σύγκρισης ακριβώς τη Θεσσαλία: οι ζημιές που προκάλεσε ο Daniel το 2023 ξεπέρασαν τα 2 δισ. ευρώ.

Στο στόχαστρο μήλα, αχλάδια, ξηροί καρποί και αμπέλια

Για τη Θεσσαλία ιδιαίτερη σημασία έχει η προειδοποίηση της μελέτης για τις δενδρώδεις καλλιέργειες.

Μήλα, αχλάδια και άλλα μηλοειδή χρειάζονται συγκεκριμένες περιόδους χαμηλών θερμοκρασιών κατά τη διάρκεια του χειμώνα. Οι θερμότεροι χειμώνες μπορούν επομένως να επηρεάσουν την άνθηση και τελικά τις αποδόσεις, εξέλιξη που αφορά άμεσα σημαντικές παραγωγικές ζώνες της Θεσσαλίας.

Ανάμεσα στις καλλιέργειες για τις οποίες προβλέπονται οι εντονότερες αρνητικές επιπτώσεις βρίσκονται και οι ξηροί καρποί, ενώ αρνητική επίδραση αναμένεται και στο αμπέλι.

Ευάλωτα θεωρούνται επίσης τα λαχανικά που συγκομίζονται τους καλοκαιρινούς μήνες, καθώς θα βρίσκονται αντιμέτωπα με συχνότερες περιόδους πολύ υψηλών θερμοκρασιών και μεγαλύτερη υδατική καταπόνηση.

Ακόμη και για καλλιέργειες όπου η εικόνα είναι περισσότερο σύνθετη, όπως τα ροδάκινα και τα κεράσια, η αλλαγή του κλίματος μεταβάλλει τις μέχρι σήμερα ισορροπίες: η μείωση των παγετών μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να περιορίσει τις ζημιές, χωρίς αυτό να αναιρεί τις υπόλοιπες πιέσεις από τη ζέστη και την έλλειψη νερού.

Το μεγάλο πρόβλημα του νερού

Για τον θεσσαλικό κάμπο το κρίσιμο ζήτημα είναι ότι μία από τις βασικότερες λύσεις προσαρμογής που προτείνουν οι επιστήμονες είναι η αύξηση της άρδευσης.

Η κλιματική αλλαγή δημιουργεί δηλαδή μεγαλύτερες ανάγκες σε νερό ακριβώς σε μια περιοχή όπου το υδατικό ισοζύγιο αποτελεί ήδη ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα της αγροτικής παραγωγής.

Οι ερευνητές προτείνουν επίσης πρωιμότερη σπορά, ποικιλίες και υβρίδια μικρότερου βιολογικού κύκλου που μπορούν να ολοκληρώνουν την ανάπτυξή τους πριν από τις πολύ θερμές ημέρες του καλοκαιριού, καθώς και αλλαγές στη διαχείριση των εδαφών.

Στην περίοδο έως το 2040 τέτοιες παρεμβάσεις μπορούν, σε αρκετές καλλιέργειες και περιοχές, να αντισταθμίσουν περισσότερο από το 50% των απωλειών.

Το περιθώριο όμως στενεύει όσο επιδεινώνεται το κλιματικό σενάριο.

Δεν κινδυνεύουν μόνο οι αγρότες

Η μεγαλύτερη οικονομική διάσταση για τη Θεσσαλία βρίσκεται στις πολλαπλασιαστικές επιπτώσεις. 

Μικρότερη αγροτική παραγωγή δεν σημαίνει απλώς χαμηλότερο εισόδημα για τον παραγωγό. Επηρεάζει τις βιομηχανίες τροφίμων, τις μεταποιητικές επιχειρήσεις, τις μεταφορές, το εμπόριο, την εστίαση και συνολικά την απασχόληση μιας Περιφέρειας στην οποία ο πρωτογενής τομέας παραμένει βασικός πυλώνας της οικονομίας.

Είναι χαρακτηριστικό ότι Θεσσαλία, Κεντρική Μακεδονία, Στερεά Ελλάδα, Ανατολική Μακεδονία και Θράκη, Πελοπόννησος και Κρήτη συγκεντρώνουν το 78% της εκτιμώμενης μείωσης της αγροτικής παραγωγής και το 79% των απωλειών σε ΑΕΠ και απασχόληση.

Το πιο ανησυχητικό συμπέρασμα της μελέτης αφορά, πάντως, το μακρινότερο μέλλον. Εάν επικρατήσει το δυσμενές κλιματικό σενάριο, οι παρεμβάσεις μέσα στο ίδιο το χωράφι μπορεί να μην επαρκούν.

Τότε, σύμφωνα με τους ερευνητές, θα χρειαστεί ακόμη και γεωγραφική μετατόπιση καλλιεργειών προς περιοχές με ευνοϊκότερες συνθήκες.

Για τη Θεσσαλία αυτό σημαίνει κάτι πολύ μεγαλύτερο από μια αλλαγή στον τρόπο καλλιέργειας: ότι μέσα στις επόμενες τρεις δεκαετίες μπορεί να χρειαστεί να αλλάξει μέρος του ίδιου του παραγωγικού μοντέλου πάνω στο οποίο οικοδομήθηκε για δεκαετίες η  οικονομία του θεσσαλικού κάμπου.

Και μετά τον Daniel, αυτή η προειδοποίηση δύσκολα μπορεί πλέον να αντιμετωπιστεί ως ένα θεωρητικό σενάριο για το 2060.

Τάσος Πλέντζας, thessaliaeconomy.gr